Blaise Pascal: Léebu Wëndelukaayu Ruleet

Boroom xayma ji

Blaise Pascal defar na masinu xayma ci fukk ak juróom-ñeenti atam, firndeel na ay mbir ci geometiri projektiif bi muy xale, def na liggéey yu am solo ci dëgëru ngelaw ak lu amul dara, te ci 1654, ci ay bataaxal ak Pierre de Fermat, saafara na “laaju séddale pari bu dogu”: ni ñuy séddale ak njub xaalis bi ñu teg ci fowu wërsëg bu taxaw ci digg. Seen tontu, séddale ko ci mën-mënu ammatematigMën-mënu amMën-mënu am benn njureef, dale ko ci 0 ba 1 walla 0% ba 100%. Benn nimero: 1/37 = 2,70%.Jàng lépp → bu fowkat bu nekk ngir gañ bu fo bi wéyoon, mooy cosaanu njëg gi ñu séentumatematigNjëg gi ñu séentuNjureef ci diggante ci benn pari ci yàgg. −1/37 ci xaalisu pari bi ci bépp pari bu Tugal bu ñu xam.Jàng lépp →. Bépp xayma EV ci situ bii ci bataaxal yooyu la jóge.

Ndax Blaise Pascal am na masinu ruleet?

Ci diggu atum 1650 yi, Pascal dafa liggéey ci masin buy dox ba fàww te ñu wax ne defar na wëndelukaay bu yem bu baax buy wëndeelu diir bu yàgg te xëccoowul lu bare. Nettali bi ne wëndelukaay boobu mooy nekk rotorjumtukaayRotorPàcc bi di wëndeelu ci wëndelukaay bi te yor pax yi.Jàng lépp → bu ruleet, ñu ngi koy wax ci taariix yu bare te amul ci benn ci kayit yu njëkk yi. Mën na am ne ñi doon yilif fo yi ci dëkki ndox mu tàng ci xarnu 18 dañu jëfandikoo tur boobu ngir jaay. Du lu Bérébu Gëstu bi mën a nangu ci firnde yi am.

Mën-mënu am, ci ay baatam ak ci yu ñu

Bataaxal yu 1654 yi waxuñu dara ci ruleet, ndax amagul woon. Dañuy laaj: ñaari fowkat soxla nañu ñetti poñ ngir gañ xaalis bi; dañu taxaw ci 2–1; naka lañu war a séddale xaalis bi? Tontu Pascal dafay jëfandikoo li ñu tey di tudde njëg gi ñu séentu ci ay sàrt ak xalaat buy wàcc ci garabu li mën a ñëw yépp. Huygens jàng na bataaxal yi te ci 1657 génne na téere jàngalekaay bu njëkk ci li ñu séentu. Baat bi “expectation” moom la.

Pari bi

Xalaat bi Pascal gën a siiwe ci pari ajuwul ci ruleet waaye ci Yàlla: “pari” bi ci Pensées bi dafay melal ngëm ni pari bu fey bu amul dayo. Xalaatu njëg gi ñu séentu la, te mooy yoon wu njëkk wi kenn jëfandikoo xam-xamu dogal ngir tagg dara. Fowkati ruleet yiy tudd Pascal ngir wëndelukaay bi dañuy tudd Pascal bu dul moom; bi am solo mooy ki wone ni ñuy natte njëgu pari.

Kaf gi

Muy Pascal moo defar wëndelukaayu ruleet bu njëkk walla déet, fo bi misaal bu rafet la ci liggéeyam bu dëgg: masin bu jóge ci nit ku firndeel ne mënuloo am dara ci neen (masin yuy dox ba fàww dañuy ñàkk; li ñu séentu du réer), ñu koy jëfandikoo ngir wone loolu ci ay milyoŋi fowkat ci at mu nekk.

Laaj yi