Joseph Jagger: Pexe Pari bi ci Monte Carlo
Benn waa Yorkshire bu liggéey ci ndimo, ay wëndelukaay yu gënaloon yenn nimero, ak nettali bu ñu njëkk a móol ginnaaw ñaar fukki at.

Joseph Hobson Jagger (1830–1892), benn boroom liggéeyu ndimo bu jóge ci wetu Bradford, ñu wax ne gañ na lu tollu ci £80.000 ci Monte Carlo ci wetu 1880 ci def ba ñu bind wëndelukaay yi te teg pari ci nimero yi daan génn lu ëpp. Amul benn yéenekaay walla kayitu kaasino ci gañ gi bu des. Nettali bi dafa sukkandiku ci benn téere bu 1901, ci cosaanu njaboot gi ak ci benn caabi bu ñu ko jox bu am bés bu 1884.
Li kayit yi wone
Joseph Hobson Jagger juddu na 2 Settàmbar 1830 ci Shelf, ci diggante Bradford ak Halifax. Séy na ak Matilda Townend bi mu amee ñaar fukki at te am nañu ñeenti doom. Liggéey na ci njaayu ndimo ci dundam gépp: ni ki topptoo dépo, ni nawle ci benn usin buy defar wëñu ndimo, ni ki di mottali ndimo ci Manchester. Lim bu 1861 dafa ko woowe jawriñu wëñ ak ndimo, te kayitu ndénkaane bu 1881 woowe ko boroom usin. Amul benn kayit bu ko woowe injenyëer. Baat boobu, ak “mekanisiyeŋ”, ci téere yi ci Monte Carlo lañu jóge.
Ci Awril 1860, liggéeyam bu Manchester daanu na, te London Gazette bind na ko ci biir ñi ameeloo bor yu ñu war a dégg ci Lancaster Castle. Doomam ju gën a ndaw amoon na ñaari at. Ki bind dundam, Anne Fletcher, sëtu sëtu sëtu doomu mbokkam te boroom taariixu ndono, gis na yégle yooyu te gis ne njaboot gi doon na fey bor yi ba fukk ak juróomi at ginnaaw. Gisul benn sànku ci 1880 walla 1881, doonte ay yéenekaay yu bare teg nañu fa benn ginnaaw gi.
Nettali bi ni ñu ko njëkk a móole
Nettali bi gën a yàgg mooy Monte Carlo Anecdotes and Systems of Play bu Victor Bethell (1901). Bethell dafa ko woowe “Jaggers”, waa Yorkshire te mekanisiyeŋ ci liggéeyam, te joxewul turu bopp walla at. Ci li mu nettali, Jaggers jël na juróom-benni bindkat yu mu fey, toog leen ci taabal yu wuute ngir bind bépp nimero bës bi yépp, te ginnaaw benn weer gis na barab bu néew ci bépp wëndelukaay. Moom ak ay nitam gañ nañu £120.000. Kaasino bi tàmbali na toxal wëndelukaay yi ci taabal ci taabal guddi gu nekk, te Jaggers daan leen ràññee ci ay màndarga yu tuuti, ab gas walla ab tomb ci peñtiir bi. Ñàkk na £40.000 ci gañ yi te dem ak lu tollu ci £80.000, te ci 25 franc ci benn pound ci jamono jooju, loolu ñaari milyoŋi franc la. Bés bi rekk bu Bethell joxe mooy ne lépp loolu am na “lu ëpp ñaar fukki at ci ginnaaw”.
Bethell dafa doon bind ñaar fukki at ginnaaw mbir mi te tuddul benn seede. Fletcher seet na ci yéenekaay yu barab bi, yu réew mi ak yu biti te gisul benn xibaar ci gañ gi, te bi baayam bindee kaasino bi, ñu wax ko ne seeni kayit ci jamono jooju dañu leen yàq.
Ni nettali bi màgge
Bépp bindkat bu ñëw ginnaaw yokk na ci dara, te yokk yooyu ñoo di li ëpp ci nit ñi xam.
Kañ la fa nekkoon
Fletcher dafay teg ganale gu njëkk gi ci 1880 walla 1881 ci ñeenti firnde. Jagger nekkul ci këram ci lim bu Awril 1881, fa ñu bind jabaram ni njiitu kër gi. Benn kayitu moomeel bu Ut 1881 dafay tudd ko ci 6 Greaves Street, Bradford, kër gu mu jënd at moomu, te ci Oktoobar def na kayitu ndénkaane bu nit ku am alal. Ñeenteel bi mooy lenn li rekk des, benn caabi bu ñu def ngir fàttaliku ci benn ndab, bu njaboot gi denc. Li ñu ci bind, jóge ci “ay xaritam ak ñi ko yéemu”, dafay wax ci ni mu gañe ci ruleet ci kaw baŋku Monte Carlo “ci diir bu ñeenti at”, te bés bi mooy 1 Me 1884.
Fletcher dafa ko jànge ni ay ganale yu bare ci diggante lu jege 1880 ak 1884, du benn ayu-bés. Ñaata diir la xoolee, ak ñaata diir la fowe, kenn bindu ko fenn.
Ñan ñoo ànd ak moom
Juróom-benni bindkat yu Bethell yi amuñu benn firnde, te Fletcher wax na ne néeg bi amoon na rekk ñeent walla juróomi taabalu ruleet ci jamono jooju. Benn cosaanu njaboot gi, bu benn xarit bu gisoon ay bataaxal yu ñu yàq ginnaaw bind, mooy ne doomam ju njëkk Alfred ànd na ak moom. Fletcher dafay yokk benn doomu mbokkam, Oates Jagger, dawalkatu saxaar, ndax alal ju mu am ginnaaw te kenn xamul fu mu ko jële; loolu xalaatam la. Beneen wàllu njaboot gi daan na wax saa su nekk ne dafa ànd ak njiitu liggéeyam. Xaalisu tukki bi, ci mbokk yi lañu ko lebe, te benn ci ñoom, benn doomu nijaay, ñu tudd ko ne fey nañu ko.

Li kaasino bi def
Fii itam Bethell mooy kayit bu njëkk bi. Dafay wax ne kaasino bi tàmbali na ci soppi wëndelukaay yi ci taabal ci taabal guddi gu nekk, te bi loolu jariñul, yónni benn nit ci sosiete bu Pari bi leen daan defar. Sosiete bi defar na mboolem wëndelukaay yu bees yu am xàjjalekaay yu ñu mën a toxal, ngir paxjumtukaayPaxBenn ci 37 néeg yu am nimero yi ci rotor bi. Ñu koy wax itam: slot, cup.Jàng lépp → bu taxaw woon ci kanam seerowëndelukaaySeeroBenn pax bu wert bi benn pari benn ci benn, dosen walla kolon du làmboo; mooy cosaanu njariñu kaasino. Ñu koy wax itam: benn seero, 0.Jàng lépp → bi benn bés mën a taxaw feneen ëllëg sa. Polovtsoff, mi doon jiite International Sporting Club ci Monte Carlo ci atum 1930 yi, dafay wax lenn li: wëndelukaay yu bees yu am pàcc yu ñu mën a soppi, ñuy leen jaxase bés bu nekk. Wëndelukaay yu yàgg yi dañu leen wuutu, defaruñu leen.
Seet bu suba bu bépp wëndelukaay ak niwo, am na firnde yu baax. Adolphe Smith gis na ko ci wetu 1912, te Polovtsoff melal na ko ci 1937. Kenn ci ñoom waxul ne ci Jagger la tàmbalee, te amul benn kayitu kaasino bu lëkkale benn ci jëf yooyu ak moom.

Ni jubadi war a rey
Pexe pari bu Joseph Jagger ci ruleet, ni ko nettali bi wone, mooy teg pari ci nimero yi benn wëndelukaay gënal, te loolu dafay jariñ rekk bu weesoo benn kem. Benn straight uppariStraight upBenn nimero rekk, dafay fey 35:1.Jàng lépp → (benn nimero) dafay fey 35 ci 1, kon benn nimero war na gañ lu ëpp benn yoon ci 36 wëndelu balaa pari ci kawam di am njariñ. Ci wëndelukaay bu jub bu benn seero, dafay gañ benn yoon ci 37.
Nanu xalaat ne bindkat yi bind nañu benn wëndelukaay benn weer ci 500 wëndelu ci bés: 15.000 wëndelu. Nimero bu jub dina génn lu tollu ci 405 yoon, lu ëpp walla lu néew 20. Nimero bu génn 465 yoon dina jiitu ñetti “lu ëpp walla lu néew” yooyu, te wërsëg rekk lu mel noonu lu néew lool la. Nimero bu mel noonu dafay gañ lu tollu ci benn yoon ci 32 wëndelu, te pari ci kawam dafay am njariñu 11,6%: 36 jetoŋxaalisJetoŋLëf luy wone benn xaalis bu ñu tëral, bu ñuy teg ci taabalu pari bi ngir pari. Ñu koy wax itam: check.Jàng lépp → yuy dellu ci 32,3 yu nekk yu ñu teg. Benn weeru waññ ak muñ doy na ngir gis njuumte bu tollu noonu, te tuuti na ngir gis bu gën a tuuti lool. 500 wëndelu ci bés bi, xalaat la ngir xayma ji; kenn bindul ni taabal yooyu daan gaawe.
Ginnaaw gi
Jagger jëndul kër gu rey. Ci 1881 jënd na 6 Greaves Street ci Little Horton, Bradford, te ci fukki at yi ci topp walla lu jege, ci li Fletcher waññ, fanweer ak ñaari kër yu toppante yu nekk ci wetam, yu mu luwe walla yu ay mbokkam dëkk. Dafa xalaat ne jox na lu jege ñetteelu xaalis bi ñaari góor yi ànd ak moom. Amul benn màndarga buy wone ne mës na siiwal gañ gi. Faatu na ci 25 Greaves Street ci 25 Awril 1892, am 61 at; kayitu dee bi dafay wax ne sukkar la. Ñu ngi ko suul ci Bethel Chapel ci Shelf, ci wetu fa mu juddoo. Njëgu alalam gu des mooy £1.710.
Woy wi
“The Man Who Broke the Bank at Monte Carlo”, ñu njëkk koo woy ci 1892, at mi Jagger faatoo, te njabootam yàgg na gëm ne moom la ñeel. Du moom. Fred Gilbert bind na ko ginnaaw gañ yu toppante yu Charles Wells yu 1891, yu feesal yéenekaay yi (xoolal Góor gi Toj Baŋk bi). Charles Kingston wax na lenn li ci 1925: teraanga ji dem na ci naxkat bi ñëw ginnaaw waa Yorkshire bi.
Laaj yi
Xéy-na gañ na xaalis bu bare: caabi bu njaboot gi bu 1884, jënd kër yi mu jënd ci saa si ak nettali bu Bethell ñoom ñépp noonu lañu jëme. Lim yi, juróom-benni bindkat yi ak juróom-ñeenti nimero yi, kenn mënu leen a dëggal.
Fletcher wax na rekk ne ñiy gëstu askan yi wax nañu ne mën na am mbokk mu sore. Kenn génnewul benn garabu askan.
Alalam gu des £1.710 la woon. Ci jamono jooju, ci li Fletcher wax, xaalis bi dem na ci kër yi ak ci may yu mu may njabootam.
Ngistal ngir ree

Gañ gi bàyyi na benn caabi ak benn rëddu kër. Leeral yi ginnaaw lañu ñëw.
Cosaan yi
- Fletcher, A. From the Mill to Monte Carlo.
- Fletcher, A. “The true story of the man who broke the Monte Carlo bank: Joseph Hobson Jagger.”
- Bethell, V. Monte Carlo Anecdotes and Systems of Play.
- Kingston, C. The Romance of Monte Carlo.
- Polovtsoff, P. Monte Carlo Casino.
- Smith, A. Monaco and Monte Carlo.
- Quinn, R. The Man Who Broke the Bank at Monte Carlo.