Ruleetu Monte Carlo
Kaasino bi soppi benn réew mu ndaw mu buur ba mu nekk këru wëndelukaay bu benn seero.

Ñu ubbi ko ci 1863 ci kilifteefu François Blanc, Casino de Monte-Carlo def na wëndelukaay bu Tugal bi li ñépp aju ci kontinaŋ bi te jox na ruleet nettali yi gën a siiw, dale ci wëndelukaay bu jubadi bu Jagger ba ci 26 ñuul yu 1913.
Lu tax Monaco
Ci atum 1850 yi, Monaco ab doj la woon bu tumurànke bu am buur, kër buur te amul benn liggéeyu usin. Fo yi dañu leen doon tere ci nguuri Almaañ yépp, fa kaasinoy dëkki ndox mu tàng yi màgge woon. Buur Charles III jox na ndigëlu kaasino ci 1856; jéem yu njëkk yi daanu nañu ndax amul woon yoonu saxaar ak tali. François Blanc, mi siiwaloon Bad Homburg, jënd na ndigël bi ci 1863, sos Société des Bains de Mer, xeex ngir yoonu saxaar bu jóge Nice, te tudde gox bu bees bi Monte Carlo ci turu buur bi. Kaasino bi dafa dundal nguur gi ba ñu dindi galag ci peyoor ci 1869 te dellusiwul mukk.
Benn seero ni pexe
Blanc indi na wëndelukaay bu benn seerowëndelukaaySeeroBenn pax bu wert bi benn pari benn ci benn, dosen walla kolon du làmboo; mooy cosaanu njariñu kaasino. Ñu koy wax itam: benn seero, 0.Jàng lépp → bi jóge Homburg. Ci Monte Carlo du woon pexe ngir xeex bëre waaye li ñépp aju ci la woon: bépp taabal, bépp bés. Fowkat yu jóge ci Tugal gépp jàng nañu fowu ruleet bu Monte Carlo ci 2,70% te séentu ko feneen, te looloo tax ñaari seeroxeetÑaari seeroPax 00 bi ci wëndelukaayu Amerig. Ndax moo nekk, njariñu kaasino dafay yéeg ci 2,70% ba 5,26%.Jàng lépp → bi des rekk fa Monte Carlo mësul a teg sàrt.
Ndigëlu kaasino bu njëkk ci Monaco. Daanu na: amul tali, amul yoonu saxaar, fowkat yi néew.
François Blanc dafay jël liggéey bi. Ñu sos Société des Bains de Mer.
Yoonu saxaar bu jóge Nice dafay ubbiku. Gan yi dañuy ñëw ci saxaar yu fees.
Ñu dindi galag ci peyoor ci Monaco.
Joseph Jagger dafay gis jubadi ci wëndelukaay yi te gañ alal ju bare; kaasino bi dafay toxal ay wëndelukaayam, ba noppi soppi leen.
Charles Wells dafay “toj baŋk bi” ay yoon ci ay fan yu néew, ak wërsëg ak doxalin bu mu mësul a leeral.
26 ñuul yu toppante. Njuumtey paarikat gi dafay am beneen turam.
Casino de Monte-Carlo dafay ñàkk moomeel kenn bi mu amoon ci fo ci Riviera bi kaasino yu Farañse ubbiwaatee.
Toj baŋk bi
Bépp taabalu ruleet ci Monte Carlo amoon na xaalis bu ñu denc, “baŋk” bi. Bu benn fowkat gañee lu ëpp xaalis boobu, dañu daan muur taabal bi ak mbubb mu ñuulpariÑuulPari benn ci benn ci 18 nimero yu ñuul yi. Ci Farañse: noir.Jàng lépp → ci diir bi ñuy indi yeneen xaalis: baŋk bi “tojoon na”. Dafa daan am lu bare te siiwal gu baax la woon; tekkiwul ne kaasino bi ñàkk na xaalis ci mboolem, waaye xaalisu benn taabal rekk moo jeexoon. Charles Wells def na ko ay yoon ci 1891 ak gañ yu toppante yu doy waar, nekk woyu music-hall, te ñàkkaat na wàll ci ci noor boobu.

Nettali yi
Wëndelukaay bu jubadibérébu gëstuWëndelukaay bu jubadiWëndelukaay bu ay njuumteem ci yaram tax ay pax am mën-mënu am bu ëpp 1/37. Barewul, te mënuñu ko gise lu dul ak ay junniy wëndelu yu ñu bind.Jàng lépp → bu Joseph Jagger (ci wetu 1880), Wells (1891) ak 26 ñuul yi (1913) ñoom ñépp fii lañu xewe, te benn bu nekk am na xëtam. Wàllu siiwal gu kaasino bi, mi jiitu woon jamonoom, wóorlu na ne bépp ci ñoom yéenekaay yu London yi bind nañu ko. Léebu barab bu ñuy gañe alal jaay na tiketu saxaar yu ëpp bépp nettali bu dëggu ci 2,70% bi.
Fowu ruleet bu Monte Carlo tey
Kaasino bi mu ngi dox ba tey, te ruleet mooy diggu néeg bu mag bi ba tey, ak wëndelukaay yu benn seero ak sàrti Farañse (la partagesàrtLa partageSàrt bu Farañse: bu seero génnee, xaaju xaalisu pari benn ci benn dañu koy delloo. Dafay xaajal ñaar njariñu kaasino ci pari yooyu ba 1,35%.Jàng lépp → walla en prisonsàrtEn prisonSàrt bu Farañse: bu seero génnee, pari benn ci benn dañu koy denc ba ci wëndelu wi ci topp, du ñàkk. Dafay xaajal ñaar njariñu kaasino ci pari yooyu.Jàng lépp → ci pari yu fey ni li ñu teg). Société des Bains de Mer mooy sosiete bu mag bi ci réew mi ba tey. Doxalinu Monte Carlo ci xayma, bi Ulam ak von Neumann tudde ci atum 1940 yi ci turu kaasino bi, mooy li di doxal simulaatëer yi ci situ bii.
Laaj yi
Déedéet. Tere nañu leen dale ci xarnu 19; kaasino bi gan yi la ñeel.
Nettali yu ñëw ginnaaw dañu koy wax ci benn anam; kayiti kaasino bi ci jamono jooju fesul. Mën-mënu ammatematigMën-mënu amMën-mënu am benn njureef, dale ko ci 0 ba 1 walla 0% ba 100%. Benn nimero: 1/37 = 2,70%.Jàng lépp → bi dëppoo na ak ne mu am fenn ci juróomi fukki ati fo.
Nijaayu Stanislaw Ulam daan na fa pari; tur wi baat bu nëbbu la woon ngir tànn ci mbetteel ci Manhattan Project.
Ngistal ngir ree

Baŋk bi dafa daan toj lu bare. Kaasino bi moom, kenn sikku ci.
Cosaan yi
- Schwartz, D. G. Roll the Bones: The History of Gambling.
- Barnhart, R. T. Beating the Wheel.
- Kavanagh, T. M. Dice, Cards, Wheels: A Different History of French Culture.